İslam-Türk-düşünürlerine göre felsefe tanımlarını vermiştim. Batı Filozoflarına göre felsefe tanımlarını da vereceğimi bildirmiştim. Aradan epey zaman geçti. Filozofsuz ve felsefesiz olmak medeniyet yarışında çok gerilerde olmak demektir. Bunun acısını hemen her sahada özellikle de sömürgeci devletlerin dünya jandarmalığına soyunduğu bugünlerde derinden hissetmekteyiz.
Felsefe eski Yunanca (filo-sofia) şeklinde yazılan bir kelime. Filo sözü sevgi, seviyorum, dostluk gösteriyorum anlamına geliyor. Sofia kelimesi de bilgelik (: hikmet) manasınadır. Filosofia adından hareketle “bilgelik sevgisidir.” Eskiler felsefe sözcüğünü hikmet diye çevirmişlerdir. Buradan hareketle felsefe; hikmet sevgisi. Filozof; hikmeti seven. Hikmet; Bilgelik (sofia). Hakîm; Bilgi seven (sofos) anlamlarınadır. Bilgelik ya da hikmet sözcüklerini felsefe ile eş anmalı olarak kullanıyoruz. Eş anlamlı olmasına rağmen Türkçede felsefe, filozof ya da feylesof sözcüğünü tercih ediyoruz. Hikmet, gerçeğin düşünce yoluyla araştırılmasıdır. Hikmetli/bilge insana (hekim, hâkim değil) hakîm denir.
Hemen her filozofun felsefe tanımı vardır.
1. Felsefe, neleri bilmediğini bilmektir. Sokrates (Ölüm: M.Ö 399)
2. Felsefe, doğruyu bulma yolunda, düşünceye dayanan; fikri (idealist) bir çalışmadır. Platon (M.Ö 427-347)
3. Felsefe yapmak ölmeyi öğrenmektir. Karl Jasper (1883-1969)
4. Felsefe, ilkeler ya da ilk nedenler bilimidir. Aristoteles (M.Ö 384-322)
5. Felsefe, mutlu bir yaşam sağlamak için, bu amaca yönelik olarak tutarlı gerçekleşen hareket veya davranış sistemdir. Epikuros (M.Ö 341-270)
6. Bir ağaca benzetecek olursak Felsefe: Kökler metafizik, gövdesi fizik, gövdeden çıkan dalları: tıp, mekanik ve ahlaktır.” Descartes (1596-1650).
7. Felsefe, Tanrı’yı bilmektir ve gerçek felsefeyle, gerçek din özdeştir. Agustus (354-430).
8. Felsefe, inanılanı anlamaya çalışmaktır. Anselmus (1033-1109).
9. Felsefe yapmak doğru düşünmektir. Thomas Hobbes (1588-1679).
10. Felsefe, inanılanın inanılmaya değer olup olmadığını araştırmaktır. Pierre Abélard (1079-1142).
11. Felsefe, deney ve gözleme dayanan bilimsel veriler üzerinde düşünmektir. Francis Bacon (1561-1626).
12. Felsefe, genelleştirilmiş bir matematiktir. Baruch Spinoza (1632-1677).
13. Felsefe, insan zihninin mahiyetini incelemektir. David Hume (1711-1776).
14. Felsefe, duyumların bilgisidir. Étienne Bonnot de Condillac (1714-1780).
15. Felsefe, gerçekte doğru olanı algılamaktır. Felsefe, göklerden yere inerek, beş duyuyla kavranan konularla ilgilenmektir. Gottfried Leibniz (1646-1716).
16. Felsefe, bütün düşüncelerimizin duyumlarımız ile gerçek âlemden geldiğini kanıtlamaktır. John Locke (1632-1704).
17. Felsefenin konusu Tanrı’dır, Tanrı’nın kanıtlanmasıdır. Thomas Aquinas (1225-1274)
18. Felsefe, eleştiridir. Tommaso Campanella (1568-1639).
19- Felsefe, hikmetin ve hakikatin incelenmesinden başka bir şey değildir. George Berkeley (1685-1753).
20- Felsefe kendisini akla dayanan nedenlerle meşru kılmak veya haklı çıkarmak iddiasında bir zihinsel etkinlik biçimidir. “…Felsefe değil, felsefe yapmak öğrenilir… Bir felsefi soru sorabilmek, eleştirmek, soruya tutarlı bir yanıt verebilmek, kısaca felsefe yapmaktır. (Immanuel Kant-1724-1804).
Not: 02.Nisan 2023 tarihli “İSLAM VE TÜRK DÜŞÜNÜRLERİNE GÖRE FELSEFE NEDİR?” yazıma bakabilirsiniz.